خانهمذاکره و سخنرانیصنعت های پنج گانه (صنایع خمسه) در منطق

صنعت های پنج گانه (صنایع خمسه) در منطق

صنعت های پنج گانه (صنایع خمسه) در منطق

به صنعت های برهان، جدل، خطابه، شعر، و مغالطه گفته می شود. آشنایی با این صنایع برای کسی که می خواهد به سنجشگرانه اندیشی یا همان تفکر انتقادی (Critical Thinking) مجهز شود ضروریست:

۱⃣ برهان یا استدلال (Argument)
قیاسی است که مقدمات آن منحصراً از قضایای یقینی (محسوسات، تجربیات، اوّلیّات و متواترات) تألیف شده باشد.
هم صورت و هم مادّه برهان هر دو در نهایت اتقان است (یعنی همه گزاره ها درست هستند) بنابراین نتیجه اش کاملاً قابل اعتماد است و در آن مجال تشکیک نیست. به عبارت دیگر، استدلال مجموعه ای نظام مند از گزاره هاست با هدف اثبات عقلانی یک نتیجه.

۲⃣ جدل یا مجادله
استدلالی است که از قضیه های مشهور یا مورد قبول مخاطب تشکیل می شود و برای قانع سازی طرف مقابل به کار می رود. صورت ساده جدل این است که یکی دیگری را با پرسش های پی در پی و متعدد رو به رو می کند به طوری که سرانجام او به تناقض گویی بیافتد و محکوم شود. در این مبارزه کسی که بتواند از پذیرفته های طرف مقابل بهره گیرد و او را به بن بست بکشاند، پیروز می شود.

۳⃣ خطابه یا خطبه یا وعظ (Rhetoric)
سخنی است برای تحریک مردم به انجام یا ترک عملی از طریق تحریک عواطف. در واقع در خطابه بیش از آن که اندیشه و فکر افراد مورد خطاب باشد، احساسات و عواطف آن ها را مخاطب قرار می دهند. مقدمات خطابه از مشهورات و مظنونات و مقبولات است و چون خطیب به اقوال پیامبران و اولیای دین و بزرگانی که مقبول القولند استشهاد می جوید و لحن را نیز با کلام متناسب می کند، سخنش بر دل می نشیند.

۴⃣ شعر
سخنی خیال انگیز است که سبب تاثّر روحی دلخواه در مخاطب می شود. در شعر منطقی، وزن و قافیه و سایر شرایط ادبی ضرورت ندارد بلکه برانگیختن قوه تخیل، شرط اصلی (فصل) شعر در منطق است.

۵⃣ مغالِطِه یا سَفسَطه یا مَغلَطِه یا به فارسی سره: دژفرنود (Fallacy)
استدلالی است که از نظر علم منطق نادرست باشد.
❗️مثال: دموکراسی یعنی اینکه رای اکثریت را مبنای عمل قرار دهیم و این در حالیست که ممکن است اکثریت مردم نظر نادرستی داشته باشند. بنابراین، دموکراسی نظام سیاسی معقولی نیست. به نظر می رسد که، در این استدلال، معنای کلمه‌ دموکراسی ثابت نمانده است. دموکراسی در بخش اول تقریباً به معنای “سازوکاری برای تعیین مبنای عمل در یک جامعه” است و در بخش دوم به معنای “روشی برای کشف حقیقت”.
‼️ در سفسطه، شخص تعمداً و آگاهانه دست به مغالطه می زند.

امتیاز به این مقاله
نویسنده

sh_safaei7@yahoo.com

بدون نظر

پیام بگذارید